P12 · หมวกพี่น้อง
หมายเหตุครู / ที่มา (นักเรียนข้ามได้)
สัมพันธ์กับ: Perry Lesson XII(§185–187)＝ SKT บทที่ 12(อิ-การันต์／อุ-การันต์ 陰性)。 ที่มาของเนื้อหา: Perry §185–187(แกนหลัก)＋ Ruppel Ch.26／Ch.13(ถ้อยคำสมัยใหม่, โจทย์ "แยกรูป→สร้างรูป→ประกอบประโยค")＋ SKT §12.1–12.4(ศัพท์ทางไวยากรณ์ภาษาไทย＋คอลัมน์รูปคู่)＋ Goldman L6 §6.0–6.2(ข้อควรระวังกับดัก)。 แก่นสาร: หมวกไม่ต้องเรียนใหม่เลย——หมวกของพี่ชาย agni/guru พี่น้องฝ่ายหญิงใช้ต่อได้ทันที; ของใหม่จริงๆ มีแค่ หมวกเครื่องมือแนบตัวหนึ่งใบ(-yā/-vā)กับ "หมวกสำรองสี่ใบ ฟังก่อน ยังไม่ต้องสวม"。บทนี้ตารางคำศัพท์ Perry เป็นเหมืองคำยืมไทย(ตระกูล -ti ทั้งบ้าน)。 บทนี้อยู่สัปดาห์เดียวกับ P11(W7 ครึ่งหลัง); เชื่อมกับบทตกผลึกสี่(W9) เก็บ P8–11。
"เพื่อนใหม่สี่คน คุณใช้ทุกวันอยู่แล้ว:
เกียรติ ← kīrti(เกียรติยศ)——เกียรติยศ ของ เกียรติ!
มติ ← mati(ความคิด·ความเห็น)——ที่ประชุมลงมติ, มติ ในการประชุมโหวตนั่นเอง。
สันติ ← śānti(ความสงบ)——สันติภาพ (ความสงบสุข) ครึ่งแรกของคำนั้น。
เธนุ ← dhenu(แม่วัวนม)——คำสง่าในพจนานุกรมของราชสำนัก วันนี้นางคือตัวเอกของเรื่องเล่า"
กฎเสียงประจำบทเรียน(B4 สอนพร้อมคำ): ir/īr ของภาษาสันสกฤต เมื่อเข้าสู่ภาษาไทยมักเปลี่ยนเป็นสระประสม เอีย(ภาษาสันสกฤตเองไม่มีเสียงนี้): kīrti→เกียรติ、kṣīra→เกษียร——เกษียรสมุทร ทะเลน้ำนม, ที่พระวิษณุกวนใน P05 ก็ทะเลนี้แหละ! ภาษาไทยยังมีรูปที่ไม่แปลงเสียงอยู่คู่กัน คือ กีรติ——คำเดียวกันยืมมาสองครั้ง หลักฐานที่มีชีวิตของ B4。
(คำกริยาทั้งหมดเป็นของเก่า: āgacchat←āgacchati(P05)＋สวิตช์อดีต(P11)、apaśyat←paśyati(P05)＋สวิตช์、 bhāṣate(P08)、icchati(P03)、pūjayati(P07)、labhate(P08); hyaḥ เป็นตัวต่อจาก P11。 คำนามใหม่มีแค่สามคำ——dhenu／śānti／kīrti ทุกคำมีตะขอคำร่วมเชื้อสายภาษาไทยที่ตรวจ CSV แล้ว。 สนธิทั้งหมดเป็นกฎเก่า: -uḥ＋เสียงก้อง→-ur(dhenur, การ์ด P05)、-iḥ＋เสียงก้อง→-ir(ṛṣir, การ์ด P04)、hyo(P11)、m＋พยัญชนะ→ṃ(dhenuṃ/kīrtiṃ)。 จุดทวงคืนแต่ละประโยค: ๑ เธนุ/คติ-root；๒ ฤๅษี/เธนุ；๓ เธนุ/ภาษา-root/สันติ；๔ ฤๅษี/บูชา/เกียรติ/ลาภ-root。)
"mati(มติ——ความเห็น) น้องสาวตระกูล i หมวกเหมือนพี่ชาย agni เป๊ะ: หมวกประธานล่ะ?"(นักเรียน: matiḥ)
"หมวกทิศทางล่ะ?"(นักเรียน: matim)"น้องสาวตระกูล u คือ dhenu: หมวกประธานล่ะ?"(นักเรียน: dhenuḥ)"หมวกทิศทางล่ะ?"(นักเรียน: dhenum)
▸ ตรวจสอบการถ่ายโอนรอบสอง: rāmaḥ:rāmam :: agniḥ:agnim :: matiḥ:matim :: dhenuḥ:dhenum—— เปลี่ยนสเต็มยังไงก็ได้ เปลี่ยนตระกูลยังไงก็ได้ ตรรกะของหมวกไม่เปลี่ยน。เป็นงานถนัดของระบบคำนาม。
"ต่างกันแค่หมวกเครื่องมือ(ใบที่ P10 ใช้ตอนพูดกรรมวาจกสามขั้น)。พี่ชายเสริม n เข้าไป: agninā。
น้องสาวแนบตัวไม่เสริม: mati→matyā(i อัดเป็น y)、dhenu→dhenvā(u อัดเป็น v)。
jāti(การเกิด——ชาติ!)→'ด้วยกำเนิด(ว่า)'?"(นักเรียน: jātyā)
"หมวกเครื่องมือของ śānti ล่ะ?"(นักเรียน: śāntyā)"ของ dhenu ล่ะ?"(นักเรียน: dhenvā)
"น้องสาวยังมีหมวกสำรองสี่ใบ(ชุด matyāi/matyāḥ/matyām——ยืมมาจากตระกูล nadī) วันนี้ฟังอย่างเดียว ยังไม่สวม ตารางเต็มอยู่ในบทตกผลึกสี่"
คำกริยาใหม่หนึ่งคำ(สติกเกอร์ทิศทางเอามาใช้จริงอีกครั้ง): diś(ชี้——ทิศ ที่แปลว่าทิศทางนั่นแหละ!)＋upa(เข้าใกล้)→ upadiśati(เขาชี้แนะ·สอน)。ภาษาไทย เทศน์/เทศนา(การเทศน์สั่งสอน)← deśanā คือคำนามของรากนี้เป๊ะ。
"'ฤๅษีสอนความสงบ(ให้)'?"(นักเรียน: ṛṣiḥ śāntim upadiśati)
"สอนเมื่อวาน? สวิตช์ใส่เข้าไปในสติกเกอร์(แบบเดียวกับ upāviśat ของ P11):"(นักเรียน: upādiśat)
แถมให้คู่หนึ่ง: guru(หนัก)／laghu(เบา)——พยางค์เสียงหนักเบาที่ท่องกลอนกัน ครุ–ลหุ ก็คือคำนี้เอง! รูปฝ่ายหญิง gurvī/laghvī สวมชุดตระกูล nadī เจอกันในบทตกผลึกสี่。
บทนี้ไม่มีตัวต่อใหม่(ชุดสามชิ้นบอกเวลาของ P11 ออกไปแล้ว บทนี้เอา hyaḥ กลับมาใช้ตรงๆ——น้อยแต่ตรงจุด)。
TPRS ปิดท้าย: "เมื่อวานใครมา? ฤๅษีเห็นใคร? แม่วัวนมต้องการอะไร? ฤๅษีได้รับอะไร?"——นักเรียนเรียงเรื่องด้วยกัน ท่องพร้อมกัน。
- "หมวกพี่น้องเหมือนกัน: ประธาน -iḥ/-uḥ、ทิศทาง -im/-um——หมวกของ agni/guru ใช้ต่อได้ทันที"
- "หมวกเครื่องมือแนบตัว: -yā/-vā(matyā/dhenvā——i อัดเป็น y、u อัดเป็น v; พี่ชายถึงจะเสริม n)"
- "คำลงท้ายด้วย -ti เกือบทั้งหมดเป็นฝ่ายหญิง: mati/kīrti/śānti/jāti/bhakti ทั้งบ้านเลย——เคล็ดลับดูตระกูลแบบประหยัดแรง"
- "วันกฎเสียง(B4): ir/īr→เอีย(เกียรติ←kīrti、เกษียร←kṣīra——รูปคู่ กีรติ คือรูปที่ไม่แปลง)"
เรื่องเล่าสี่ประโยคสองเวอร์ชัน; ชิ้นเปรียบเทียบ: 🔇agninā↔matyā🔇↔dhenvā(พี่ชายเสริม n、น้องสาวแนบตัว); dhenuḥ/dhenum/dhenvā สามชิ้นต่อกัน; 🔇mataye↔matyāi🔇(หมวกใบเดียวกันสวมสองแบบ——รูปคู่อยู่ร่วมกัน ฟังอย่างเดียว); kīrti อ่านช้า＋เกียรติ/กีรติ รูปคู่เทียบกัน; 🔇upadiśati↔upādiśat🔇(สวิตช์ในสติกเกอร์); บทกวีเปิดเล่ม makṣikā vraṇam icchanti…(บทเปิด Perry XII——ฟังจังหวะอย่างเดียว บทตกผลึกสี่จะอ่านจริงจัง)。
(คำสำรองสำหรับครู: jāti ชาติ、rātri ราตรี、bhakti ภักดี、bhūmi ภูมิ、raśmi รัศมี、smṛti สมฤดี(สมปฤดี ความรู้สึกตัว)、 śruti ศรุติ(คำสง่า)、yaṣṭi ยัษฏิ(ไม้เท้า)、hanu หนุ(คาง)、mukti มุตติ(รูปบาลี -tt-)——คำในตาราง Perry XII, ใช้สำหรับถอดรหัสทวงคืนและแบบฝึกถาม-ตอบ ยังไม่ใส่เรื่องเล่า。guru/laghu คู่หนักเบา(ครุ/ลฆุ ธรรมเนียมฉันทลักษณ์มักเขียนว่า ครุ–ลหุ); makṣikā/vraṇa/kalaha/pārthiva ฯลฯ คำในบทกวีจะสอนพร้อมบทกวีในบทตกผลึกสี่; kḷp (kalpate)/vid (vindati) คำกริยาในตารางรอเรื่องเล่า P13+ ค่อยทวงคืน)
→ บทตกผลึกสี่ W9(เก็บ P12–15): ตาราง mati/dhenu เต็มขึ้นทะเบียนบ้านทางไวยากรณ์(แปดช่องสามพจน์＋คอลัมน์รูปคู่อยู่ร่วมกัน—— matyāi/matyāḥ/matyām หมวกสำรองกลับเข้าที่); ตารางเปรียบเทียบกลุ่มสตรีลิงค์สเต็มรวม(ตระกูล ā kanyā／ตระกูล ī nadī／ตระกูล i mati／ตระกูล u dhenu เรียงกัน—— "สี่ตระกูลพี่น้อง ตรรกะเดียวกัน"); การแยกแยะกับดักที่ตำแหน่งกรรมการก -āu กับทวิพจน์ชนกัน(คำเตือนของ Goldman); คำคุณศัพท์ตระกูล u ฝ่ายหญิง gurvī/laghvī(ตามแบบ nadī); บทกวีเปิดเล่มอ่านจริงจัง。