P28 · ป้ายเสร็จแล้ว กับ ลายเซ็นด้วยมือตัวเอง
หมายเหตุครู / ที่มา (นักเรียนข้ามได้)
สัมพันธ์กับ: Perry Lesson XXVIII (＝ Goldman《Devavāṇīpraveśikā》L10 §10.7–10.12＋L11 §11.4)＝ SKT บทที่ 28 (Past Participle -ta/-ita ต่อ＋Past Active Participle -tavant)。 ที่มาของเนื้อหา: Perry XXVIII (แกนหลัก)＋ Goldman L10–11 (ตารางกฎเสียงและถ้อยคำ ktavatu)＋ SKT §28.1–28.10 (ศัพท์ทางไวยากรณ์ภาษาไทยและตัวอย่างคำ)。 หมายเหตุหัวเรื่อง (นโยบายการอ้างอิง เหมือนกรณี P16/P17 ก่อนหน้า): SKT เล่ม 16–30 ไม่อ้างอิงต้นฉบับโดยตรงทั้งหมด；เรื่องเล่าบทนี้ออกแบบเองโดยสี่มุมมอง กริยาพยายามวนกลับบทเก่า (gam/vad/pūj/śru) รูปแบบตรวจกับ Perry／Goldman § ทั้งหมด ตะขอภาษาไทยตรวจกับ CSV ทีละคำ。 แก่น: -ta คือ "ป้ายเสร็จแล้ว"——แปะบนรากคำ เรื่องก็ "เสร็จแล้ว"。รากคำมีกรรมแปะไปโดยปริยายคือกรรมวาจก (ถูก…แล้ว ผู้ลงมือใช้ tṛtīya วนกลับ P10 กรรมวาจก)；รากคำไม่มีกรรมแปะไปคืออดีต (เขาไปแล้ว＝gata)。เครื่องจักรใหม่ -tavant คือ "ลายเซ็นด้วยมือตัวเอง": เอาป้าย -ta เพิ่มหางอีกหนึ่งหาง -vant ('เป็นเจ้าของ') ก็แปลจาก 'เรื่องถูกทำเสร็จแล้ว' เป็น 'เขาทำเรื่องนั้นเสร็จแล้ว' (กรรตุวาจก)。 จุดเด่นพิเศษของบทนี้: ภูต ← bhūta เพื่อนปลอม——ภาษาไทย ภูต แคบลงเหลือแค่ 'ผี' แต่ในภาษาสันสกฤต bhūta คือป้ายเสร็จแล้วของ √bhū 'สิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว·ผู้มีอยู่แล้ว' (＝สรรพสัตว์ ทั้งมวล)。'ผี' ที่แท้จริงคืออีกคำหนึ่ง เปรต ← preta。ทั้งบทปิดท้ายด้วยคู่คำนี้。
"คุณใช้ 'ป้ายเสร็จแล้ว' อยู่ทุกวันแล้ว เพียงแต่ยังไม่รู้ตัว:
พุทธ ← buddha (พระพุทธเจ้า)——นี่คือรูปทางไวยากรณ์แท้ๆ! √budh 'ตื่น'＋ป้ายเสร็จแล้ว -ta ＝ 'คน (ที่) ตื่นแล้ว'。ชื่อพระพุทธเจ้าก็คือป้ายเสร็จแล้วป้ายหนึ่ง。
บูชิต ← pūjita (ถูกบูชาแล้ว)——ที่วัดพูดว่า 'พระถูกบูชา' นั่นแหละ pūjita หาง -it- ก็คือ 'ออกเสียงยากก็เติม i' ของวันนี้。
สถิต ← sthita (ประทับ·ตั้งอยู่)——'พระเจ้าสถิตบนสวรรค์' นั่นแหละ สถิต ป้ายเสร็จแล้วของ √sthā 'ยืน' (แปลก: ā หดเป็น i)。
ยังมีเรื่องใหญ่ต้องปิดท้าย: ภูต ← bhūta。ในหัวคุณมันคือ 'ผี'。วันนี้ครูจะทวงคืนคำนี้ให้。"
บทนี้ไม่มีกฎเสียงใหม่ (คลังกฎปิดท้าย ทบทวนกฎที่สอนแล้วเป็นหลัก): ป้ายเสร็จแล้วในภาษาไทยตกอยู่ในกฎเก่าคู่ D1 (ท้าย -a หาย, หัต←hata) กับ D5 (ท้ายเพิ่ม ◌ะ แสดงหาง, หตะ←hata)——ทั้งสองแยกจ่ายไปแล้วใน L00／P23 บทนี้แค่ทบทวนเปรียบเทียบ ไม่ตั้งรายการใหม่ ไม่แก้ไขตารางแจกรูป。
(กริยาทั้งหมดเป็นเพื่อนเก่าที่มีป้ายเสร็จแล้ว: gataḥ←gacchati(P01，√gam เสียงนาสิกหาย)、pūjitaḥ←pūjayati(P07/P11，เติม i)、śrutaḥ←√śru、avadat←vadati(P01/P11 อดีตไม่สมบูรณ์วนกลับ)、iti(P06)。buddha คือคำศัพท์ (พระพุทธเจ้า)。uktavān ในประโยค ๔ คือเครื่องจักรใหม่บทนี้ (อดีตกรรตุวาจก "เขาพูดแล้ว") เทียบคู่กับ pūjita กรรมวาจกในประโยค ๒ กับ śruta กรรมวาจกในประโยค ๓ พอดี一คู่กรรมวาจก一คู่กรรตุวาจก。จุดทวงคืนแต่ละประโยค ≥2: ๑ มนเทียร/คติ；๒ พุทธ/บูชิต；๓ ศัพท์/ศรุตะ/ภีตะ；๔ ภูต；๕ ภูต/เปรต/สรรพ/ชีวิต。สนธิฟังอย่างเดียวไม่เขียน: ๓ akasmāt＋śabda ติดกันเป็น akasmāc chabda、śiṣyaḥ＋bhīta→śiṣyo bhīta；๕ guruḥ＋a→gurur a、bhūtam＋na→bhūtaṃ na。)
"เครื่องจักรเบอร์หนึ่ง 'ป้ายเสร็จแล้ว': เอารากคำตัวไหนก็ได้ แปะ -ta ก็ได้ป้าย 'เสร็จแล้ว' หนึ่งป้าย。
① รากคำมีกรรม (ตี มอง บูชา) แปะไปเป็นกรรมวาจก: 'ถูกตีแล้ว ถูกบูชาแล้ว'——ผู้ลงมือแขวน tṛtīya (วนกลับหมวกเครื่องมือของ P10 'กรรมวาจก')。
② รากคำไม่มีกรรม (ไป นั่ง กลัว) แปะไปเป็นอดีต: gata＝ไปแล้ว、bhīta＝กลัวแล้ว。"
"บางรากคำออกเสียงไม่ลื่นปาก——ก็เติม i หน้าป้ายก่อน กลายเป็น -ita: pūjay→pūjita (ถูกบูชาแล้ว)、cintay→cintita (ถูกคิดแล้ว)。การิต, Class X, นามธาตุ ล้วนเติม i (ถอด -aya- ออกก่อนแล้วค่อยแปะ -ita)。"
▸ กฎเสียงสอนแค่สามกลุ่มที่ครอบคลุมมากที่สุด (วิธีสอนแบบ Goldman: ไม่เทตารางกฎเสียงเจ็ดกลุ่มทีเดียว):
ปกติ (รากคำไม่เปลี่ยน แปะ ta ตรงๆ): √śru→śruta、√ji→jita。
เสียงนาสิกหาย (ท้าย -m/-n หายไป): √gam→gata、√han→hata。
เสียงก้องมีลมหายใจสะท้อนกลับ (dh/bh＋ta→ddha/bdha): √budh→buddha、√labh→labdha。
ที่เหลืออีกสี่กลุ่ม (ท้าย h สามแบบ, ś/ṣ กลายเป็นเสียงม้วนลิ้น, ā→ī/i, ท้าย -na) เป็นภาคผนวกไว้ค้นตาราง เก็บไว้กวาดรวมในบทตกผลึกปิดท้ายภาค。
"เครื่องจักรเบอร์สอง 'ลายเซ็นด้วยมือตัวเอง': เอาป้าย -ta เพิ่มหางอีกหนึ่งหาง -vant (แปลว่า 'เป็นเจ้าของ') ก็แปลเป็นอดีตกรรตุวาจก:
ukta (ที่ถูกพูดแล้ว)＋vant → uktavān 'เขาเป็นเจ้าของคำพูดที่พูดไปแล้วนั้น' ＝ 'เขาพูดแล้ว' (กรรตุวาจก)。
gata＋vant→gatavān 'เขาไปแล้ว'；dṛṣṭa＋vant→dṛṣṭavān 'เขาเห็นแล้ว'。
หาง -vant นี้คุณเคยเห็นใน P24——คือหมวกชุด bhagavant (ผู้ทรงเกียรติ) นั่นเอง (ปฐมาเพศชาย -vān／ตัดรูปย่อ -vat／สตรีลิงค์ -vatī)。uktavān ผันตาม bhagavant หมวกใบเดียวใช้ได้สองแบบ。"
คำร่วมเชื้อสายแท้ vs เพื่อนปลอม (คู่เทียบไฮไลต์ของบทนี้):
"bhaga-vant (ผู้มีบุญ, ผู้ทรงเกียรติ)——ภาษาไทย ภควา／ภควัต เป็นคำร่วมเชื้อสายแท้ ความหมายตรงกันระหว่างสันสกฤตกับไทย พุทธคุณ 'พระผู้มีพระภาคเจ้า'。
bhū-ta (สิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว, ผู้มีอยู่แล้ว)——ภาษาไทย ภูต กลับลอยไปเป็น 'ผี'。√bhū ตระกูลเดียวกัน ซากดึกดำบรรพ์เดียวกัน แต่ชะตากรรมต่างกันสองทาง: ตัวหนึ่งรักษาความหมายเกียรติยศไว้ได้ อีกตัวแคบลงเหลือแค่ผี。นี่คือตัวอย่างมีชีวิตของ 'คำร่วมเชื้อสายแต่ความหมายวิวัฒนาการแยกทาง'。"
- "ป้ายเสร็จแล้ว -ta: รากคำมีกรรม＝กรรมวาจก 'ถูก…แล้ว' (ผู้ลงมือแขวน tṛtīya)、รากคำไม่มีกรรม＝อดีต '…แล้ว' (gata＝ไปแล้ว)。"
- "ออกเสียงไม่ลื่นก็เติม i → -ita: การิต／Class X／นามธาตุ เติมทุกกรณี (pūjita、cintita、jīvita)。"
- "ลายเซ็นด้วยมือตัวเอง -tavant: ป้าย -ta＋หาง 'เป็นเจ้าของ' -vant ＝อดีตกรรตุวาจก 'เขาทำแล้ว' (uktavān／gatavān)；ผันตาม bhagavant ของ P24。"
- "วันเพื่อนปลอม: ภูต bhūta ≠ ผี! ภาษาสันสกฤต bhūta＝ป้ายเสร็จแล้วของ √bhū 'สิ่งที่เกิดขึ้นแล้ว·ผู้มีอยู่แล้ว (สรรพสัตว์ ทั้งมวล)'；'ผี' ที่แท้จริงคืออีกคำหนึ่ง เปรต preta (ผู้ล่วงลับไปแล้ว)。"
เรื่องเล่าห้าประโยคสองเวอร์ชัน；ชิ้นเปรียบเทียบ: กรรมวาจก↔กรรตุวาจกเป็นคู่——ukta (ถูกพูดแล้ว)↔uktavān (เขาพูดแล้ว)／gata (ไปแล้ว·สภาวะ)↔gatavān (เขาไปแล้ว·กรรตุวาจก)／🔇dṛṣṭa↔dṛṣṭavān🔇； อ่านช้าเติม i: pūjita／cintita／jīvita (จังหวะ -it- นั้น)；อ่านช้าเสียงก้องมีลมหายใจสะท้อนกลับ: budh→buddha、labh→labdha (ลมหายใจกระโดดไปข้างหลัง)； คู่เทียบขั้นต่ำเพื่อนปลอม: bhūta (ผู้มีอยู่แล้ว)↔ preta (ผีตาย)——ภาษาไทยเรียกทั้งคู่ว่า "ผี" แต่ในสันสกฤตมีแค่คำหลังเท่านั้นที่ใช่； สนธิหนึ่งชิ้น: akasmāc chabdaḥ (t＋ś ติดกันเป็น c ch ฟังอย่างเดียวไม่เขียน)。
(คำสำหรับครู: คำในตารางกฎเสียง Perry XXVIII／SKT 28 ไว้ถอดรหัสวนกลับ ยังไม่เข้าเรื่องเล่า——mukta (√muc)／yukta (√yuj)／labdha (√labh)／baddha (√badh，ผูก)／dṛṣṭa (√dṛś，เห็น)／iṣṭa (√yaj หรือ √iṣ)／datta (√dā，ให้)／ukta (√vac)；กลุ่ม -ānta ไม่ปกติ kānta/kṣānta/śānta/dānta (√kam/kṣam/śam/dam)；กลุ่ม ā→i sthita/hita/gīta (√sthā/dhā/gā)。ตะขอคำร่วมเชื้อสายเลือกเฉพาะที่อยู่ในคลังและระดับ high/reviewed ที่เหลือไม่มีคำสะท้อนภาษาไทยจึงไม่สร้างตะขอ。)
ตารางกฎเสียง -ta เจ็ดกลุ่มไม่นำหน้า: เรื่องเล่าบทนี้แสดงแค่สามกลุ่มปกติ＋เสียงนาสิกหาย＋เติม i (ครอบคลุมมากที่สุด ตามหมายเหตุวิธีสอนของ Goldman) ที่เหลืออีกสี่กลุ่ม (ท้าย h สามแบบ līḍha/rūḍha/soḍha, ś/ṣ กลายเป็นเสียงม้วนลิ้น dṛṣṭa, ā→i sthita/hita, ท้าย -na chinna/pūrṇa) เป็นภาคผนวกไว้ค้นตาราง เก็บไว้กวาดรวมขึ้นทะเบียนบ้านในบทตกผลึกปิดท้ายภาค。ตารางผัน -tavant เต็มรูปรวมเข้ากับตาราง -mant/-vant ของ P24 (bhagavant) ตกผลึกด้วยกัน——"หมวกใบเดียว ผู้ทรงเกียรติกับ 'เขาทำแล้ว' ใช้ร่วมกัน"。