P21 · ใจ ตา เครื่องเซ่น──สามหน้าของหาง s
ฉบับร่าง · รอตรวจหมายเหตุครู / ที่มา (นักเรียนข้ามได้)
สัมพันธ์กับ: ช่องบทเรียน P21(การจับคู่ลำดับบทคาดว่าเป็น Perry XXI＝SKT 21)──ตรวจสอบจากเนื้อหาจริง เนื้อหาบทนี้อยู่ใน Perry Lesson XXII(§252–254)＝ SKT บทที่ 22(22.3–22.5) ทั้งสองแหล่งเลขบทเหลื่อมกันหนึ่งบทจากการจับคู่ รายละเอียดดูในข้อมูลเมทา。W12 ครึ่งแรก。 ที่มาของเนื้อหา: Perry §252(แกนหลัก: ตารางแจกรูปสาม manas/havis/dhanus)＋Goldman §9.0–9.4(จังหวะย่อที่สุด＋จุดสับสนสามรูปจดพร้อมกัน＋ตารางแจกรูป cakṣus)＋SKT 22.3(รายการคำภาษาไทยและระบบคำย่อ)──บันทึกการเปรียบเทียบสี่แหล่งดู 260702-P13-P30-四源挖料。 SKT เล่ม 21–25 กับตาราง Perry XXII จุดที่ OCR มีสัญญาณรบกวนไม่อ้างตัวอย่างต้นฉบับทั้งหมด(ระบุในหมายเหตุ เหมือน P16/P17 ตัวอย่างก่อนหน้า); ตารางแจกรูปบันทึกหลังตรวจสอบไขว้สามแหล่งแล้ว。บทสเต็มพยัญชนะ 07 ร่างไม่มีต้นฉบับ เรื่องเล่าและการดำเนินชั้นเรียนสี่มุมออกแบบขึ้นเอง กริยาเก็บกลับมาจากบทเก่าทั้งหมด。 แก่นสาร: สามหน้าของหาง s──คำเดียวกัน s: ท้ายประโยคสวมหมวกเสียงลม(manaḥ)、หน้าหมวกสระคงเดิมหรือม้วนลิ้น(manasā/haviṣā)、หน้าหมวกก้องกลายเป็น o／ir／ur(manobhiḥ/havirbhiḥ)。ทั้งหมดเป็นสนธิเก่าของ P02/P04 ที่ย้ายเข้าไปในท้องคำ ไม่มีกลไกใหม่เลย。 ตะขอไพ่ตาย: ภาษาไทย มโน กับ มนัส คือสองหน้าของคำสันสกฤตคำเดียวกัน──พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน รายการคำ มนัส ระบุไว้เองแบบนี้。
"ตัวเอกวันนี้ พวกคุณรู้จักมาแล้วสองครั้ง: มนัส(ใจ──มนัสวี『ผู้มีจิตใจแน่วแน่ มีปัญญา』) กับ มโน(ใจ──มโนคติ『ความคิด』、มโนรถ『ความปรารถนา』)。
นี่ไม่ใช่สองคำ──เป็นสองหน้าของสันสกฤต manas: ยืนอยู่คนเดียวเป็น manas(มนัส) เดินไปกับคำอื่นกลายเป็น mano-(มโน)。
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน รายการคำ มนัส เองก็บอกว่า 'เมื่อเข้าสมาสมักเป็น มโน'──ภาษาไทยยืมสันสกฤตคำเดียวสองรูปพร้อมกันมาหมดเลย วันนี้พวกคุณเรียนกลไกเปลี่ยนหน้านี้ทั้งชุด。
รู้จักญาติอีกสองคำ: จักษุ(ตา, คำทางการ) ← cakṣus; เดช(อำนาจ) ← tejas และ ยศ(ตำแหน่ง) ← yaśas──ตระกูลนี้ทั้งหมดลงท้าย s"
(มโนคติ ครึ่งหลังคือใคร?──คติ เพื่อนเก่าวันแรกของ L00/P01。มโน-คติ＝『ทิศทางของใจ』＝ความคิด。มโนรถ ครึ่งหลัง รถ＝รถ: 『รถของใจ』＝ความปรารถนา)
(กริยาทั้งหมดเก็บกลับมา: paśyati←P05、pūjayati←P07、modate←P17(บทที่ mod ขึ้นเวทีครั้งแรก)。หน้าเก่าของนามศัพท์: kumāra←P01、haṃsa←P11、ṛṣi/agni←P04、dharma＝ธรรม ตัวจริงขึ้นเวทีอย่างเป็นทางการ。เพื่อนใหม่มีแค่ manas/cakṣus/havis สามคำ。สนธิเก็บกลับมาทั้งหมด: ๑ kumāraś ca-(aḥ＋c→aś, P02); ๒๓ ṛṣir(iḥ＋ก้อง→ir──แบบเดียวกับประโยค ṛṣir agnim ของ P04); haṃsaṃ/dharmaṃ/agniṃ(m＋พยัญชนะ→ṃ, P02); ๔ manaḥ＋ก้อง→mano──ฉากกำเนิดของ มโน(แบบเดียวกับ rāmo ของ P02)。จุดทวงคืนแต่ละประโยค: ๑ กุมาร/จักษุ/หงส์；๒ ฤๅษี/มโน-มนัส/ธรรม；๓ ฤๅษี/อัคนิ；๔ มโน/โมทนา-อนุโมทนา/กุมาร。)
เส้นที่หนึ่ง: สามหน้าของหาง s。
"เพื่อนใหม่ manas(ใจ)──เพศกลาง ตระกูลเดียวกับ madhu ของ P06(หมวกประธาน＝หมวกทิศทาง＝คงเดิม)。หางคำ s ของมันมีสามหน้า:
① ท้ายประโยค: หมวกเสียงลม──manaḥ(เสียงลมหายใจวันแรกของ P02, แบบเดียวกับ rāmaḥ)。
② หน้าหมวกที่ขึ้นต้นด้วยสระ: s คงเดิม──manasā(ด้วยใจ, หมวกเครื่องมือ)、manasi(ในใจ)。
③ havis/cakṣus แบบที่มี i/u นำหน้า s ถูกดัดเป็นม้วนลิ้น──haviṣā、cakṣuṣā(คนคุ้นเคยเก่าของหมวกที่ไหนพหูพจน์ agniṣu)"
เส้นที่สอง: สูตรเก่าของพหูพจน์เพศกลาง。
"พหูพจน์เพศกลาง พวกคุณมีสูตรมาแล้ว: ยืดยาว＋นาสิก＋i──phalāni、madhūni(ขึ้นทะเบียนบ้านแล้วในบทตกผลึกสอง)。
วันนี้สูตรเดียวกัน นาสิกเขียนเป็นจุดกลมที่สอนไปแล้วใน P11: manāṃsi(เหล่าใจ)、havīṃṣi(เหล่าเครื่องเซ่น)、cakṣūṃṣi(เหล่าตา)"
เส้นที่สาม: การเปลี่ยนหน้าในท้องคำ(หน้าหมวกที่ขึ้นต้นด้วยเสียงก้อง)。
"หมวกถ้าขึ้นต้นด้วยเสียงก้อง(กลุ่ม -bhiḥ นั้น) s เปลี่ยนตามกฎเก่าของ P02: as＋ก้อง→ o(manobhiḥ)、is/us＋ก้อง→ ir/ur(havirbhiḥ/cakṣurbhiḥ)。
ภาษาไทย มโน ก็คือรูป mano- นี้เดินเข้าไปในคำประสม: มโนคติ ← mano-gati──สนธิในหนังสือเรียน กับภาษาไทยในพจนานุกรม เรื่องเดียวกัน"
ตารางเปรียบเทียบสามคำ(ตารางหลักบทนี้)
| manas ใจ | havis เครื่องเซ่น | cakṣus ตา | |
|---|---|---|---|
| เอกพจน์ ประธาน/กรรม/เรียก | मनः manaḥ | हविः haviḥ | चक्षुः cakṣuḥ |
| เอกพจน์ เครื่องมือ | मनसा manasā | हविषा haviṣā | चक्षुषा cakṣuṣā |
| เอกพจน์ ที่ไหน | मनसि manasi | हविषि haviṣi | चक्षुषि cakṣuṣi |
| ทวิพจน์ ประธาน/กรรม | मनसी manasī | हविषी haviṣī | चक्षुषी cakṣuṣī |
| พหูพจน์ ประธาน/กรรม | मनांसि manāṃsi | हवींषि havīṃṣi | चक्षूंषि cakṣūṃṣi |
| พหูพจน์ เครื่องมือ | मनोभिः manobhiḥ | हविर्भिः havirbhiḥ | चक्षुर्भिः cakṣurbhiḥ |
| พหูพจน์ ที่ไหน | मनःसु manaḥsu | हविःषु haviḥṣu | चक्षुःषु cakṣuḥṣu |
(พหูพจน์ ที่ไหน มีสองรูปคู่กัน: แบบ manaḥsu／manassu ตารางเลือกแบบหมวกเสียงลม; ตอนฟังไฟล์เสียงทั้งสองรูปฟังผ่านหูได้)
▸ จุดลดภาระ(จังหวะของ Goldman): บทนี้ไม่มีกลไกใหม่เลย──สามหน้าล้วนเป็นสนธิเก่าที่เปลี่ยนตำแหน่ง หนังสือต้นฉบับของ Goldman อัดกลุ่มสเต็มนี้ไว้แค่สี่ย่อหน้าก็ปล่อยผ่านไปแล้ว เราก็ไม่รบราไปมากกว่านั้น。แต่ละคำจำสามรูปก็พอ: manas→manaḥ→manasā(รูปเดิม→ท้ายประโยค→หมวกเครื่องมือ)。Goldman เตือนไว้ชัดเจน: จำแค่ manaḥ จะสับสนกับ -aḥ(rāmaḥ) ของเพศชายตระกูล -a──ต้องจำสามรูปพร้อมกันถึงจะแยกออก。
ตัวต่อ: บทนี้ไม่มีตัวต่อใหม่。
TPRS ปิดท้าย: "เด็กชายมองด้วยอะไร? ฤๅษีมองด้วยอะไร? ฤๅษีเอาอะไรบูชาไฟ? ใจของใครปีติยินดี?"──นักเรียนตอบด้วยหมวกเครื่องมือ cakṣuṣā／manasā／haviṣā ท่องประโยค ๔ ประโยคเวอร์ชันสนธิพร้อมกัน。
- "สามหน้าของหาง s: ท้ายประโยค -ḥ／หน้าหมวกสระ -s-(หลัง i/u ดัดเป็น -ṣ-)／หน้าหมวกก้อง as→o、is/us→ir/ur──ทั้งหมดคือสนธิเก่าที่ย้ายเข้าไปในท้องคำ"
- "พหูพจน์เพศกลางสูตรเก่าเปลี่ยนเป็นเวอร์ชันจุดกลม: ยืดยาว＋ṃ＋i──manāṃsi／havīṃṣi／cakṣūṃṣi(หลานแท้ของ phalāni/madhūni)"
- "มนัส＝manas ยืนคนเดียว, มโน＝mano- เดินไปกับคำอื่น──ภาษาไทยยืมสองหน้าไปหมดแล้ว; มโนคติ ครึ่งหลังคือ คติ ของ P01"
- "วันทบทวนกวาดผ่าน: เดช←tejas(กฎเก่า C3 ด←t)、ยศ←yaśas、จักษุ←cakṣus(กฎเก่า A1 ศ/ษ)──s ท้ายคำพอเข้าภาษาไทยมักหายไปทั้งตัว กฎข้อนี้จะออกการ์ดอย่างเป็นทางการเร็วๆ นี้"
ชิ้นสามหน้า: 🔇manaḥ↔manasā🔇↔manobhiḥ อ่านต่อเนื่องสามคำ; 🔇haviḥ↔haviṣā🔇↔havirbhiḥ; 🔇cakṣuḥ↔cakṣuṣā🔇↔cakṣurbhiḥ; เปรียบเทียบม้วนลิ้น: 🔇manasā↔haviṣā🔇(s เทียบ ṣ ต่างกันแค่ม้วนลิ้นนิดเดียว); สูตรพหูพจน์สามรุ่นร่วมสมัย: phalāni→madhūni→manāṃsi; พหูพจน์ ที่ไหน สองรูป: 🔇manaḥsu↔manassu🔇(ฟังผ่านหูเท่านั้น); เรื่องเล่าสี่ประโยคสองเวอร์ชัน; ชิ้นสนธิ: kumāraś cakṣuṣā／ṛṣir manasā／kumārasya mano modate(ฉากกำเนิด มโน ต่อด้วยเสียงเทียบ มโนคติ ภาษาไทย)。
(คำที่ครูจดไว้: tejas เดช/เตช、yaśas ยศ、tapas ตบะ、apsaras อัปสร/อัจฉรา、sumanas สุมนัส(คำในรายการ Perry XXII, ภาษาไทยเปลี่ยนความหมายเป็น "ดอกไม้/มะลิ")、ojas โอชา(พลัง→ไทยเปลี่ยนเป็น "อร่อย")、tapasvin ดบัสวิน、manasvin มนัสวี──ถอดรหัสทวงคืนและสำรองบทหลัง; dhanus(ธนู)/yajus/candramas/purūravas(คำในรายการ Perry XXII) เกินภาระบทนี้ไม่เข้าหน้านักเรียน; svāmin สวามี/mantrin มนตรี อยู่ในตระกูล -in ไว้ P22; aṅgiras รูปเพศชาย(ประธานยืดยาว aṅgirās, ประธาน-เรียกแยกกัน) กับการผันคุณศัพท์ประสม sumanas/dīrghāyus＝เก็บไว้บทตกผลึก。)
บทตกผลึกถัดไป(รวมช่วงสเต็มพยัญชนะ): สามหน้าของตระกูล s กับเพื่อนบ้านขึ้นทะเบียนบ้านเรียงกัน──ตระกูล -in ตัด n(P22)เทียบกัน; รูปเพศชาย aṅgiras(ประธาน aṅgirās, ประธาน-เรียกแยกกัน ตัวอย่างที่พบน้อย) กับตารางเต็มคุณศัพท์ประสม sumanas/dīrghāyus; ตารางรวมสูตรพหูพจน์เพศกลางสามรุ่น(-a/-i/-u/-as/-is/-us เรียงในตารางเดียว)。SKT ตั้งแต่บทนี้เปลี่ยนใช้ระบบคำย่อสากล(N./Acc./S,D,P)──ครูรับทราบก็พอ หน้านักเรียนไม่ใช้。